Od 1 stycznia 2026 r. budynki mieszkalne wielorodzinne oraz budynki użyteczności publicznej, w których przewiduje się kondygnacje podziemne, powinny być projektowane i wykonywane w taki sposób, aby te kondygnacje mogły zostać wykorzystane jako miejsca doraźnego schronienia, jeżeli w danym obiekcie nie zaplanowano budowy schronu lub innej budowli ochronnej. W praktyce oznacza to konieczność uwzględnienia odpowiednich rozwiązań konstrukcyjnych i instalacyjnych, które umożliwią szybkie przystosowanie takich przestrzeni do czasowego pobytu ludzi w warunkach zagrożenia.

Nowe wymogi dla budynków, dla których wnioski o pozwolenie na budowę zostały lub zostaną złożone po 1 stycznia 2026 r., wynikają z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia. Jedną z najistotniejszych nowości jest wprowadzenie obowiązku uwzględniania miejsc doraźnego schronienia już na etapie projektowania nowych budynków. Oznacza to, że kondygnacje podziemne w takich obiektach muszą zapewniać:

odpowiedni poziom nośności i odporności elementów konstrukcyjnych, adekwatny do funkcji doraźnego schronienia. Nie chodzi tu o specjalistyczne wzmocnienia wojskowe, lecz o wyeliminowanie rozwiązań, które z góry uniemożliwiałyby bezpieczne użytkowanie tych pomieszczeń przez ludzi w sytuacji kryzysowej;

podstawowe warunki ewentualnego pobytu ludzi, takie jak wentylacja, dostęp do energii elektrycznej oraz możliwość oświetlenia i komunikacji wewnętrznej;

odpowiedni dostęp do tych miejsc. Muszą zostać przewidziane drogi dojścia i wyjścia, które umożliwią sprawne i bezpieczne dotarcie do miejsca doraźnego schronienia większej liczbie osób. Równocześnie należy uwzględnić zasady bezpieczeństwa pożarowego i ewakuacji, tak aby funkcja schronienia nie pozostawała w sprzeczności z innymi wymaganiami techniczno-budowlanymi.

Założeniem ustawodawcy było więc, aby jak największa liczba budynków dysponowała miejscami, które w razie zagrożenia będą mogły w łatwy sposób zostać przystosowane do udzielenia schronienia dużej liczby osób. Mają one służyć ochronie przez ograniczony czas, do momentu ustąpienia zagrożenia lub ewakuacji.

Praktyczne zastosowanie przepisów budzi jednak szereg wątpliwości. Przepisy celowo posługują się pojęciami ogólnymi i opisowymi, aby nie narzucać rozwiązań niezwykle rygorystycznych, typowych dla schronów i budowli ochronnych. Projektanci oraz inwestorzy napotykają szereg trudności z określeniem m.in. dla jakiej liczby osób powinny być projektowane miejsc doraźnego schronienia czy jakie wymagania techniczne w zakresie wzmocnienia konstrukcji wokół takich miejsc powinny zostać spełnione. Nie do końca jasna jest też relacja wymagań projektowych dla miejsc doraźnego schronienia do innych przepisów prawa budowlanego czy tych dotyczących ochrony przeciwpożarowej. Dopasowanie niektórych części użytkowych do nowych wymagań może być trudna do pogodzenia z innymi obowiązkami projektowymi, np. dotyczącymi systemów ewakuacyjnych, wentylacji garaży czy bezpieczeństwa pożarowego.

Jako że projektowane miejsca nie mają funkcjonować na co dzień jako miejsca schronienia, a mieć jedynie możliwość ich doraźnego dostosowania do takiej roli, wątpliwości budzi również sama możliwość oceny realizacji tych obowiązków przez inwestorów. Jak bowiem właściwie ocenić zaprojektowanie i udokumentowanie projektu, który zapewnia możliwość adaptacji przestrzeni w przyszłości, bez konieczności szczegółowego wyposażenia czy faktycznej realizacji wszystkich instalacji już teraz.

W związku z powyższym Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji już teraz pracuje nad nowelizacją ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która ma rozwiać wątpliwości uczestników procesu budowlanego. Na ten moment nie sposób ocenić, kiedy nowe regulacje wejdą w życie. Do tego momentu należy spodziewać się jednak sporych zawirowań w procesie akceptacji składanych projektów. Dużo istotniejsze staje się tym samym zatrudnienie doradców oraz firm współpracujących, które pozwolą zminimalizować ryzyko negatywnej oceny projektu przez urzędników.