Nowe przepisy w ramach Pierwszego Pakietu Deregulacyjnego
W dniu 13 lipca 2025 r. (z pewnymi wyjątkami) weszły w życie przepisy tzw. Pierwszego Pakietu Deregulacyjnego zawartego w ustawie z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego [Dz.U.2025.769]. Wprowadzają on uproszczenia i ułatwienia w funkcjonowaniu polskich przedsiębiorstw. Obejmują m.in. deregulacyjne rozwiązania w zakresie procedury kontroli, co wpływa na zasady kontroli przedsiębiorców.
Czas trwania kontroli zależny od wielkości firmy
Zgodnie z nowymi przepisami, dla mikroprzedsiębiorców maksymalny czas trwania kontroli wynosi 6 dni roboczych w roku kalendarzowym. To jest istotnym elementem zasad kontroli przedsiębiorców.
Obowiązek wcześniejszego zawiadomienia
- Organy kontrolne muszą z odpowiednim wyprzedzeniem przekazać przedsiębiorcy informację o planowanej kontroli (co do zasady min. 7 dni wcześniej).
- W zawiadomieniu powinna znaleźć się lista dokumentów, jakie trzeba przygotować. Nie jest to lista zamknięta, a więc organ kontrolny podczas kontroli może zażądać dodatkowych dokumentów spoza listy. Lista powinna jednak być jak najbardziej kompletna w kontekście zasad kontroli przedsiębiorców.
Kontrole planowe od 2026 roku
Od 1 stycznia 2026 r. kontrole planowe będą prowadzone na podstawie analizy ryzyka. Firmy zostaną podzielone na trzy kategorie ryzyka:
- Niskie ryzyko – kontrole nie częściej niż raz na 5 lat;
- Średnie ryzyko – nie częściej niż raz na 3 lata;
- Wysokie ryzyko – bez ograniczeń. Takie podejście poprawia zasady kontroli przedsiębiorców, przez co ocena ryzyka odgrywa kluczową rolę.
Przedsiębiorca może zgłosić sprzeciw wobec działań kontrolnych.
Zakaz równoległych kontroli
- Wprowadzono zasadę, że u jednego przedsiębiorcy nie mogą jednocześnie trwać kontrole różnych organów (z wyjątkami np. w sprawach karnych czy skarbowych). Wyłączając wyjątki, kluczowa zasada w kontroli przedsiębiorców jest respektowana.
Zasada proporcjonalności
- Skrócono też obowiązki raportowe i ograniczono praktykę „ciągłego dosyłania” dokumentów. Organy muszą przestrzegać standardów komunikacji i dokumentacji, w celu ograniczenia dowolności urzędników. Organ nie może żądać od przedsiębiorcy dokumentów, które nie są niezbędne dla sprawy, co wpływa na zasady kontroli przedsiębiorców.
Większa ochrona praw przedsiębiorcy
- Przedsiębiorca może powoływać się na zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy, przyjaznej interpretacji przepisów oraz takiego prowadzenia postępowania przez organy państwa, aby pogłębiało to zaufanie do organów państwa;
- Wprowadzono nowe podstawy do kwestionowania kontroli prowadzonej z naruszeniem terminów czy zasad.
Ustawa deregulacyjna umożliwiła wniesienie sprzeciwu wobec czynności kontrolnych bez jednoczesnego wstrzymania tych czynności. Jeśli organ przeprowadzający kontrolę powołuje się na wyłączenia ograniczeń kontroli działalności gospodarczej (art. 59 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców), nadal można wnieść sprzeciw. Powołanie się przez organ na art. 48 ust. 1–11, art. 49, art. 50 ust. 1 i 5, art. 51 ust. 1, art. 54 ust. 1, art. 55 ust. 1 i 2, art. 55a oraz art. 58, nie uniemożliwia wniesienia sprzeciwu.
W tym przypadku organ obowiązany jest do wykazania zasadności wskazanych przez siebie przesłanek wyłączających. Na kolejnym etapie powyższe działania pozwolą przedsiębiorcy na wniesieniu skargi na przewlekłe prowadzenie kontroli na podstawie art. 59 ust. 14 ustawy Prawo przedsiębiorców.
Ponadto, organ może kontynuować czynności kontrolne pomimo wniesienia takiego sprzeciwu. A zatem, nie musi wstrzymywać prowadzonych czynności jak w przypadku innych sprzeciwów. Oznacza to, że istnieje możliwość wydania postanowienia o odstąpieniu od czynności kontrolnych, w przypadku, kiedy kontrola trwa zbyt długo i nie zmierza do przeciwdziałania popełnieniu czynu zabronionego.