Wyrok TSUE w sprawie WIBOR – co oznacza dla sporów kredytowych? Orzeczenie nie daje prostej odpowiedzi przesądzającej o przyszłości sporów dotyczących kredytów złotowych. Trybunał potwierdził, że samo odwołanie w umowie do wskaźnika uznanego za kluczowy w świetle rozporządzenia 2016/1011 nie oznacza automatycznie naruszenia obowiązków informacyjnych, pozostawiając jednocześnie przestrzeń do oceny sposobu poinformowania klienta o ryzyku zmiennej stopy procentowej.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczący WIBOR wywołał pytania o jego znaczenie dla trwających i przyszłych sporów dotyczących kredytów złotowych. Z perspektywy sektora bankowego istotne jest jednak oddzielenie oceny samego wskaźnika od sposobu, w jaki informacje dotyczące zmiennego oprocentowania były przekazywane klientowi.
Trybunał potwierdził, że samo odwołanie w umowie do wskaźnika uznanego za kluczowy w świetle rozporządzenia 2016/1011 nie stanowi automatycznie naruszenia obowiązków informacyjnych. Również brak szczegółowego opisu metodologii ustalania wskaźnika nie przesądza sam w sobie o abuzywności klauzuli.
WIBOR a obowiązki informacyjne banku
Wyrok TSUE w sprawie WIBOR – co oznacza dla sporów kredytowych? Z punktu widzenia banków istotnym elementem odpowiedzi jest znaczenie indywidualnego procesu informacyjnego towarzyszącego zawarciu umowy.
Orzeczenie pozostawia bowiem przestrzeń do badania, czy w konkretnej sprawie klient został rzetelnie poinformowany o ryzyku związanym ze zmienną stopą procentową oraz o ekonomicznych skutkach podejmowanej decyzji kredytowej. Ciężar analizy może więc przesuwać się z samej konstrukcji wskaźnika na okoliczności dotyczące zawarcia konkretnej umowy.
Dla sektora bankowego oznacza to zmianę perspektywy oceny ryzyka sporów. Sam fakt wykorzystania WIBOR nie przesądza automatycznie o wadliwości postanowienia, ale znaczenia nabiera sposób realizacji obowiązków informacyjnych wobec klienta.
Indywidualny proces informacyjny może zyskać na znaczeniu
Jeżeli przedmiotem oceny staje się sposób poinformowania kredytobiorcy o ryzyku, istotne mogą być okoliczności dotyczące konkretnej relacji z klientem. W praktyce zwiększa to znaczenie procesu poprzedzającego zawarcie umowy oraz informacji przekazywanych kredytobiorcy.
Z punktu widzenia zarządzania ryzykiem prawnym banku istotna staje się zatem możliwość odtworzenia tego procesu. Spory dotyczące podobnie skonstruowanych umów nie muszą mieć identycznego przebiegu, jeżeli ocenie podlegają również indywidualne okoliczności dotyczące sposobu przedstawienia klientowi ryzyka zmiennej stopy.
Taka perspektywa może mieć znaczenie zarówno dla strategii procesowej w już prowadzonych postępowaniach, jak i dla analizy potencjalnych przyszłych roszczeń.
Co wyrok oznacza dla sporów o kredyty złotowe?
Orzeczenie nie oznacza automatycznego zakończenia sporów dotyczących WIBOR. Jednocześnie, zgodnie z przedstawionym materiałem, nie daje podstaw do przyjęcia, że samo zastosowanie wskaźnika przesądza o naruszeniu obowiązków informacyjnych lub abuzywności postanowienia.
Oś potencjalnego sporu może więc koncentrować się w większym stopniu na konkretnym procesie zawierania umowy. Dla stron postępowania oznacza to potrzebę analizy nie tylko treści klauzul, ale także okoliczności związanych z przekazaniem informacji o mechanizmie zmiennego oprocentowania i jego ekonomicznych konsekwencjach.
Z perspektywy banków może to oznaczać potrzebę spojrzenia na poszczególne sprawy przez pryzmat dostępnej dokumentacji oraz przebiegu procesu informacyjnego, zamiast wyłącznie przez samą konstrukcję umownego odwołania do WIBOR.
Nowa konfiguracja ryzyka dla sektora bankowego
Wyrok TSUE stanowi ważny punkt odniesienia dla oceny ryzyka prawnego związanego z kredytami opartymi na zmiennej stopie procentowej. Nie oznacza jednak, że ryzyko sporów znika. Zmienia się raczej obszar, na którym może koncentrować się argumentacja stron.
Dla instytucji finansowych oznacza to potrzebę dalszej analizy portfela spraw, dokumentacji oraz sposobu realizacji obowiązków informacyjnych. Istotna może być również ocena, czy istniejące strategie procesowe odpowiadają kierunkowi wynikającemu z orzeczenia.
Znaczenie ma przy tym indywidualny charakter konkretnego postępowania. Jeżeli przedmiotem badania są okoliczności dotyczące poinformowania klienta, ocena ryzyka może wymagać uwzględnienia materiału właściwego dla danej sprawy.
Prawo bankowe i strategia dalszych sporów
Nowa sytuacja wymaga połączenia perspektywy regulacyjnej i procesowej. Z jednej strony znaczenie ma interpretacja obowiązków związanych z umowami kredytowymi, z drugiej – sposób wykorzystania dokumentacji i argumentacji w konkretnym postępowaniu sądowym.
W tym zakresie istotne jest prawo bankowe oraz doświadczenie w prowadzeniu sporów sądowych dotyczących działalności instytucji finansowych. Dla banków wyrok może stanowić podstawę do ponownej oceny ryzyka poszczególnych postępowań i przyjętej strategii procesowej.
Adam Zakrzewski, Ekspert Postępowań Sądowych i Arbitrażowych, analizuje w swoim artykule możliwe scenariusze dalszych sporów oraz ich konsekwencje dla rynku. Orzeczenie TSUE nie zamyka zatem dyskusji o WIBOR – wyznacza natomiast istotny punkt odniesienia dla dalszej oceny sporów dotyczących kredytów złotowych.
