UOKiK chroni konsumentów i ukarał PayPal Europe za niedozwolone klauzule umowne
Kolejny podmiot znalazł się w centrum uwagi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) – Organ nałożył na spółkę PayPal Europe karę pieniężną w wysokości 106,6 mln zł w związku z niedozwolonymi klauzulami umownymi w „Umowie z użytkownikiem PayPal” [i]. Jak wskazał Prezes Urzędu, charakter naruszeń jest bezprecedensowy, a dla konsumenta korzystanie z usług platformy na podstawie zakwestionowanych klauzul może być nieprzewidywalne [ii]. Postępowanie wyjaśniające w sprawie Paypal rozpoczęło się w grudniu 2021 roku. Decyzja nie jest przy tym prawomocna, przedsiębiorca ma możliwość złożenia odwołania do sądu.
Sporne postanowienia w umowach PayPal
Dowolność interpretacji umowy przez PayPal
Wątpliwości wzbudziły postanowienia, które pozwalają na dużą dowolność ingerencji PayPal w sposób wykonywania i interpretowania umowy: chodzi o 34 działania zabronione użytkownikom oraz powiązany z nimi katalog przykładowych sankcji [i]. Wśród nich m.in. zapisy mówiące o ukaraniu użytkownika choćby za samą próbę skorzystania z zablokowanego konta – przy czym umowa nie wyjaśnia, czy dotyczy to prób logowania, czy innego rodzaju działań, lub zakaz dostarczania niedokładnych informacji – choć nie sprecyzowano, komu. PayPal wskazuje także m.in., że nie wolno „naruszać żadnych przepisów prawa, ustaw, zarządzeń lub regulacji (np. dotyczących usług finansowych, ochrony konsumentów, nieuczciwej konkurencji, zakazu dyskryminacji i nieuczciwej reklamy)”, co również może skończyć się nałożeniem niedookreślonych sankcji – bo w praktyce naruszenie dowolnego przepisu w jakimkolwiek państwie upoważnia PayPal do zastosowania sankcji. A dodatkowo, niektóre naruszenia mogłyby nawet nie mieć związku z korzystaniem z konta PayPal, przez co konsumenci mogliby nie wiedzieć, że zrobili coś niezgodnego z postanowieniami umownymi.
Otwartość katalogu sankcji
Wśród kar wymienia się zablokowanie pieniędzy na koncie „w wysokości oraz przez okres tak długi, jak będzie to konieczne”. Co więcej, PayPal mógł jednocześnie nałożyć kilka sankcji, np. zapłatę kwoty 2500 USD lub większej. Mógł również zamknąć konto bez uprzedzenia i odmówić świadczenia usług w przyszłości. Są to istotne i dotkliwe sankcje, które mogą ograniczyć dostęp do środków finansowych konsumentów. W praktyce może to prowadzić do pozbawienia konsumenta możliwości korzystania z usług PayPal. Ponadto, według jednego z postanowień zakwestionowanych przez UOKiK, PayPal może samodzielnie ocenić naruszenie postanowień. Gdy uzna, że konsument dopuścił się zabronionego działania, może podjąć dowolne środki w celu ochrony firmy. Katalog sankcji, zawartych w umowie, ma więc charakter otwarty i pozwala PayPal nakładać również nieprzewidziane kary. UOKiK chroni konsumentów przed takimi zapisami, uznając je za niedozwolone postanowienia umowne.
Klauzule abuzywne naruszają prawa konsumentów
Nieprzewidywalność działań PayPal
Klauzule zostały przez Organ ocenione jako ogólne, wieloznaczne i niezrozumiałe. Konsumenci, zapoznając się z zapisami, nie mogą przewidzieć, które z ich działań mogą być uznane za zabronione. Co więcej, nie zgadną jakie sankcje mogą zostać za nie nałożone przez platformę. W związku z tym PayPal może w sposób nieograniczony decydować, czy użytkownik popełnił zabroniony czyn i jaka spotka go kara.
UOKiK chroni konsumentów – przepis
W kontekście całej sprawy kluczowym przepisem chroniącym prawa konsumentek/ów jest art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumenta [iii]. Przepis wprost zakazuje stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami tzw. niedozwolonych postanowień umownych. Są to takie klauzule, które w sposób istotny (rażący) naruszają interesy konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Głównym celem przepisu jest zapobieganie sytuacjom, w których przedsiębiorcy wykorzystują silniejszą pozycję negocjacyjną wobec konsumentów. Chodzi o przypadki narzucania nieuczciwych warunków umów, które rażąco naruszają interesy konsumenta.
Sankcje UOKiK wobec PayPal
Co ważne, jeśli przedsiębiorca naruszy zakaz z tego przepisu, Prezes UOKiK może wydać stosowną decyzję. W decyzji może uznać postanowienie za niedozwolone postanowienie wzorca umownego i zakazać jego wykorzystywania.Klauzule abuzywne należy zaś traktować tak, jakby w ogóle nie zostały zamieszczone w umowach.
Prezes UOKiK może też równolegle nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną. Jednak w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kolejną sankcją jest określenie w decyzji środków koniecznych do usunięcia skutków stosowania postanowień niedozwolonych. Chodzi m.in. o nakazanie przedsiębiorcy poinformowania konsumentów, którzy zawarli umowy zawierające klauzule abuzywne. Przedsiębiorca musi poinformować o naruszeniu praw lub złożyć oświadczenie o treści określonej w decyzji. Prezes UOKiK może także nakazać publikację decyzji, także tej nieprawomocnej, na wskazanych platformach. Prezes UOKiK skorzystał ze wszystkich tych możliwości, stosując środki usunięcia skutków postanowień niedozwolonych. Spółka PayPal Europe została zobowiązana do zamieszczenia w oświadczeniu linku do decyzji po jej uprawomocnieniu.
Decyzja UOKiK jako ostrzeżenie dla rynku
Decyzja pokazuje, że nawet duże platformy, takie jak PayPal, muszą przestrzegać prawa i traktować swoich klientów uczciwie. To poważne ostrzeżenie dla innych przedsiębiorstw, które także zobowiązane są do szanowania praw konsumentów i konsumentek, dostarczania klarownych informacji oraz unikania praktyk mogących zniekształcić wybory konsumentów/ek, a szczególnie klauzul abuzywnych.
Autorka: r. pr. Edyta Oleszczuk-Romańska, Associate w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy
[i] Decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 lipca 2024 r., nr DOZIK 7/2024 r.
[ii] Wypowiedź Prezesa UOKiK Tomasza Chróstnego [dostęp: 15.07.2024 r.]
[iii] Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 594).