W dniu 14 czerwca 2023 r. Parlament Europejski przyjął rozporządzenie znane jako AI Act, czyli akt prawny ustanawiający zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji. Nowe przepisy wchodzą w życie dwadzieścia dni po publikacji, a ich stosowanie rozpocznie się po 24 miesiącach – z pewnymi wyjątkami.
Rozporządzenie AI Act koncentruje się na ochronie praw podstawowych, zdrowia i bezpieczeństwa obywateli Unii Europejskiej. Zakazuje stosowania rozwiązań AI, które:
manipulują zachowaniem ludzi przy użyciu technik podprogowych lub oszukańczych,
wykorzystują słabe punkty określonych grup społecznych,
stosują kategoryzację biometryczną do punktacji społecznościowej lub oceny wiarygodności.
Klasyfikacja AI według poziomu ryzyka
Rozporządzenie dzieli technologie sztucznej inteligencji na kategorie ryzyka. Systemy zakwalifikowane jako rozwiązania wysokiego ryzyka będą blokowane lub objęte dodatkowymi obowiązkami. Celem jest ograniczenie zagrożeń wynikających z rozwoju AI przy jednoczesnym wspieraniu innowacji.
Obowiązki dla dostawców i użytkowników AI
Rozporządzenie AI Act nakłada istotne obowiązki na producentów, dostawców i użytkowników rozwiązań AI. Należy do nich:
zapewnienie przejrzystości treści generowanych przez AI,
zakaz tworzenia treści nielegalnych,
obowiązek informowania o danych chronionych prawem autorskim wykorzystywanych w modelu AI.
Twórcy tzw. modeli podstawowych muszą wdrożyć systemy kontroli bezpieczeństwa oraz zarządzania danymi. Dane treningowe nie mogą naruszać praw autorskich. Dodatkowo, dostawcy rozwiązań AI muszą oceniać ryzyko i rejestrować rozwiązania w centralnej bazie UE przed ich wprowadzeniem na rynek. Użytkownicy systemów AI mają obowiązek monitorować ich działanie i zgłaszać potencjalne zagrożenia odpowiednim organom.
Nowe instytucje i systemy certyfikacji
Rozporządzenie przewiduje utworzenie Europejskiej Rady ds. AI, która będzie organem doradczym Komisji Europejskiej. Powstanie również unijna baza danych dotycząca systemów AI wysokiego ryzyka. Przewidziano również system oceny zgodności i nadawania certyfikatów zgodnych z przepisami AI Act.
AI Act a innowacje i open source
Aby nie hamować innowacyjności, AI Act wprowadza wyłączenia dotyczące badań naukowych i projektów open source. Przewidziano również tzw. piaskownice regulacyjne – kontrolowane środowiska do testowania rozwiązań AI.
Co oznacza ustawa dla przedsiębiorców?
Wielu przedsiębiorców wyraża obawy o wpływ AI Act na tempo rozwoju innowacji technologicznych w UE – zwłaszcza w porównaniu z USA i Chinami. Niemniej jednak, rozporządzenie AI Act Unia daje firmom 24 miesiące na dostosowanie procesów, praktyk i produktów do nowych przepisów.
Czytaj w temacie AI:
Autor:
Maciej Priebe, Rzecznik Patentowy
Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy